به تارنمای دانشگاه جهانی کوروش بزرگ خوش آمدید . دانشجویان و کاربران گرامی برای نامنویسی و پیوستن به دانشگاه جهانی کورش بزرگ و جاگیری در دانشپایه های این کانون آموزشی باید اپلیکیشن این دانشگاه را بر روی تلفن های دستی خود کار بگذارید. این اپلیکیشن در بر گیرنده ی «آموزش ایرانشناسی » – «گاهشمار ایرانی» – «واژه یاب هومر» – «برگردان دبیره میخی به پارسی» – «تالار گفتگو» – «شناسه کاربری» – «واژه نامه انگلیسی به پارسی» – « آزمون» و… می باشد. پس از نام نویسی و پذیرش سامه های برنهاده شده می توانید از این گنجینه ی دانش بهره مند شوید.
همه روزه به نامه سرای دانشگاه جهانی کورش بزرگ سر بزنید و با پخش این مروارید های دانش افزا در میان یاران خود، بر دامنه ی این ابر دانش افشان بیافزایید .
از راه آیکون های بالا می توانید به رسانه های گوناگون این دانشگاه دسترسی داشته باشید.
به دانشگاه جهانی کوروش بزرگ بپیوندید و در راستای بهروزگار مردم ایران از راه دانش افشانی با ما همازورشوید.
با پشتیبانیهای مالی و یارمندیهای بیدریغ خود، بر توش و توان ما بیافزایید.

در جستجوی آموزگار تاریخ

مردو آناهید

شاید ما بارها این گفته ی پرارزش را خوانده یا شنیده ایم که: “باید از تاریخ بیاموزیم”. ولی تا کنون در داستان های جنگ آوران تاریخ به آموزه ای برخورد نکرده ام که بتواند به راستی روشنگر رهروان امروز باشد. تاریخ نگاران بیشتر داستان های پیروزی یا شکست زورمندان را، کم و کاست از واقعیت های آمیخته به دروغ، بازنویسی می کنند. در این بازنویسی، میزان آلودگی ی واقعیت ها، که پیش از این نگاشته شده اند، بر اساس خواسته های حکمرانان و دیدگاه نویسنده دگرگون می شود.

سازمان های حکومتی در هر زمانی رویدادهایی را، که خود یافته و بافته اند، به برگ های تاریخ می افزایند و رویدادهایی را، که برای آنها تلخ باشند، از برگ های تاریخ می کاهند. این تاریخ بافی و تاریخ زدایی هم در گستره ی جهانی، به نام ” ایجاد تفاهم و پایداری ی دوستی در جهان”، به درخواست کشورهای نوبنیاد انجام می شود.

سر برگ های تاریخ، داستان های خدایانی هستند، که بر اساس پندارها و بینش مردمان سروده شده اند. تورات و اوستای بزرگ از این شمارند که در آنها تصورهای ذهنی و بخش اندکی از رویدادهای تاریخی گردآوری شده اند. بخش بزرگی از تاریخ طبری یا شاهنامه ( که سروده ایست از خدای نامه) بر این پایه و روند نوشته شده  است. حتا همین سرده  ها هم، که نشانه های پرارزشی در بر دارند، در هر زمانی به دلخواه زورمندان حاکم یا کوراندیشان دروغوند آلوده تر شده اند.

هیچ یک از نوشته های تاریخ، که در زمان ها و سرزمین های گوناگون نوشته شده اند، با یکدیگر همنوا و همساز نیستند (مگر آنکه یکتا پیش نوشته ی داشته باشد). البته پژوهشگران اروپایی  تاریخ نویسان یونانی را بیشتر از دیگران باور دارند. این است که جویندگان تاریخ کمتر به کژپنداری های تاریخ نویسان یونان شک می کند.

البته از داستان های خدایان، که کمتر از رویداهای تاریخ دگرگون شده اند، بهتر می توان به جهان بینی و فرهنگ پیشینیان پی برد. ولی در رویدادهای تاریخی بیشتر از کسانی سخن رانده می شود که خواننده بتواند آنها را با سرکردگان این دوران برابر و همسنگ بپندارد.

رویدادهای تاریخی نشان می دهند که در درازای زمان شیوه های جنگی، جانستانی و ویرانگری دگرگون شده اند. ولی هر رویدادی در تاریخ به زمان و مکان ویژه ای پیوند داشته است. یعنی این زمان و مکان، که ما در آنها زیست داریم، ویژگی های دیگری دارد که آنها با ویژگی های هیچ زمان و مکانی برابر نیستند.

به هر روی داستان های کسان در تاریخ، واقعیت هایی هستند، که بیشتر با گمان و دروغ آلوده شده اند و هر نگارنده ای آنها را از دیدگاه دلخواه خودش به نمایش می گذارد. یعنی برای آموختن: داستان  “شیر و روباه و شکار خر” آموزنده تر از سرگذشت” بوش و بلر و دست درازی به عراق” است.

پژوهشگرانی که در روند جنبش های تاریخی کندوکاو می کنند، در شمار، اندک هستند. بیشتر این کسان در بخشی از تاریخ برای همآهنگ ساختن اندیشه و جهان بینی خود پژوهش می کنند. یعنی آنها تنها در آن بخش از تاریخ می نگرند که آیینه ی دیدگاه آنها باشد. به زبانی دیگر آنها بیشتر نگرش و اندیشه ی خود را در سیمای بخشی از روند تاریخ به خواننده می آموزند.

نمی دانم آیا یک پژوهشگر ایرانی، با دیدگاه سیاسی، وجود دارد که او گوهر راستی را در تاریخ پژوهش کرده باشد؟ یعنی رنج او تنها برای یافتن و دانستن باشد نه این که او بخواهد کاستی های عقیده ی خود را در پوشش رویدادهای تاریخ بپوشاند.

> قدح ز هرکه گرفتم به جز خمار نداشت< > مرید ساقی ی خویشم که باده اش ناب است< ( هوشنگ ابتهاج)

البته هر پژوهشی در تاریخ از هر دیدگاه و با هر آرمانی که باشد ارزش ویژه ای دارد. جویندگان راستی می توانند، از پژوهش های تاریخ، بخشی از واقعیت ها، نگرش ها، انگیزه ها و ارزش های فرهنگی را برداشت کنند. البته باید دانست که بیشتر پژوهشگران تاریخ دیدگاه جویندگان را تنها به سویی راهنمایی می کنند که خود پژوهشگر می نگرد. این است که کسی کمتر به ارزش های سودبخش یک پژوهش برخورد می کند بلکه بیشتر به برآیندی که پژوهنده فرمود است می رسند. برخی هم تنها عقیده ی پژوهنده را ارزیابی می کنند نه برآیندی که خودشان می توانند از آن پژوهش برداشت کنند.

برای نمونه: از کوشش یک پژوهشگر، در تاریخ همزمان ما، چنین برآمده است: نامداری که برخی او را بزرگ مرد و قهرمان ملّی نامیده اند نه بزرگ مرد و نه قهرمانی است ملّی. همچنین دیگر نامی، که او را کمتر بزرگ می دانسته اند، مهتر تاریخ بوده و به ناحق بر او ستم رفته است.

پرسش این است: در این پژوهش چه گوهری ارزنده است که من باید آن را بیاموزم؟

آیا باید از ستایش آن نامدار، که از ناآگاهی بزرگ مرد خوانده شده  است، دست بردارم و به ستایش این کس، که کمتر قهرمان تاریخ شناخته شده است، بپردازم؟

آیا چون پژوهنده بُتی، که معبود من بوده، شکسته است باید اکنون به جنگ او بشتابم؟ یا باید از پژوهنده سپاسگزاری و معبدی برای قهرمان تازه بنا کنم؟

می بینیم که این گونه برداشت ها از پژوهش های تاریخی بی ارزش هستند. حتا اینگونه پژوهش ها هم ارزشی برای آموختن ندارند. شاید فرآورده ی این پژوهش ها، که در مورد کسان تاریخی انجام می شوند، تنها در مرزی و زمانی کوتاه سرگرم کننده باشد. ولی در آنها کمتر نکته ی آموزنده ای یافت می شود.

فرآورده ی پژوهشی پرارزش است که پژوهنده، در آن کاوش، گوهر نهفته ای را در روند تاریخ نمایان کرده باشد. ارزش های نهفته در روند تاریخ پدیده های هستند که از کردار و نگرش اجتماع برآمده اند و می توانند دیدگاه و نگرش انسان را پهناور سازند. ولی اگر رنج پژوهنده تنها برای نشان دادن ویژگی های یک کس باشد، چه این ویژگی ها زیبا یا زشت باشند، بازده ی این پژوهش برانگیزنده ی اندیشه ی انسان نیست. زیرا این آگاهی خواندیشی را از انسان می گیرد و او را به پیروی یا کینه توزی می کشاند. ( به هر روی بت ساختن یا بت  شکستن از روش های نادان پروری است)

شاید ویژگی های یک کس در تاریخ شگفت انگیز باشند و بتوانند خواننده را به بند بکشند یا بترسانند ولی از آن ویژگی ها نمی توان روند جامعه را شناسایی کرد. پیروان همه ی مذهب ها به امید بهشت و از ترس دوزخ کورکورانه  خدایانی را، که متولیان دینی خلق کرده اند، می پرستند یا نفرین می کنند. یک مذهب آموزه ای نیست که نگرش و بینش انسان را سامان دهد بلکه شیوه ایست که نادانی را در بینش انسان پرورش می دهد.

کتاب های بسیاری در باره ی ویژگی های هنرپیشگان، سیاستمداران، شیادان، دروغوندان، پیامبران، حتا در باره ی کسانی که تنها در ذهن مردم پیدایش یافته اند، نوشته اند. این گونه کتاب ها، به جز پول سازی و فریبندگی، شاید برای سرگرمی ی خواننده هم کارآیی داشته باشند.

آیا دانستن در مورد ویژگی های چرچیل، روزولت، استالین بیشتر از دانستن در مورد ویژگی های مردم کوچه بازار قم ارزش دارند؟

آیا روند جامعه ی کنونی ایران براساس ویژگی های مردم ایران است یا بر اساس خدمت یا خیانت مردگانی که پیش از این برای مردم آش سیاست می پخته اند؟

روند تاریخ و جامعه ی و حکومت در ایران به بینش همین مردم کوچه و بازار بستگی دارد.  ولی تا کنون کسی به راستی و درستی در مورد جهان بینی ی مردم ایران پژوهشی نکرده است. آیا کسی در مورد تصور مردم ایران از مفهوم”دادگستری” پژوهش کرده است؟ تا بدانیم:

مردم ایران، که در کشورشان دسته دسته جوانانی را به دار می آویزند و زنانی را سنگسار می کنند، چه بینشی دارند؟ که حتا برخی از آنها به تماشای جانکندن انسان می روند. ولی تا کنون ده ها کتاب در ستایش یا نکوهش یک نخست وزیر یا یک آخوند نوشته اند و هواداران یا مخالفان او را به هیجان وادار کرده اند. ( پس شگفتی هم نیست که روشنفکرانی دوستدار یا دشمن مردگان باشند)

بزرگذاشت هر قهرمان برای فریب، در بازداشتن نگرش مردم از راستی، به کار برده می شود. زیرا سیاست پیشگان، با ویژگی هایی که مردم می پسندند یا در سوی آرزوهایی که مردم دارند، قهرمان می سازند. برای فریب دادن نیازی نیست،  که از انسانی قهرمان بسازند بلکه آسان تر می توان از سنگ سیاه، گورمردگان، امام غایب و چاه جمکران کسانی قهار و توانایی خلق کرد تا آنها ریشه های اندیشه ی مردمان را بسوزانند.

اگر پژوهشگری، برای نمونه، انسان ستیزی را در کردار جلادان حکومت اسلامی بررسی کند او رنج بیهوده نبرده و کار پُرارزشی را انجام داده است. البته اگر او، در برآیند این پژوهش، زشتی و پسماندگی ی احکامی را شناسایی کند که دستور کار این جلادان بوده اند. ولی روشن ساختن ویژگی های یک جلاد کاوش پُرارزشی نیست. زیرا تا احکام شریعت در ذهن مردم مقدس باشند ” کردار جلاد” اجرای عدالت به شمار می آید.

دریغ و درد مردمی را سزاوار است که حکمرانان آنها در اجرای احکام پسمانده ی انسان ستیز در جوش و خروش باشند و روشنفکران آنها در مورد هنگامه ی مردگان به پژوهش بپردازند. دیده می شود که هزاران روشنفکر بیزاری ی خود را از اعدام و سنگسار نشان می دهند ولی کمترین آنها از زشتی ی احکام اسلامی سخن می گویند.

شاید آنها نمی بینند که، شریعت اسلام، انسانیت را به دار می زند و مهربانی را سنگسار می کند. درست است که این کسان از اعدام برخی آزرده می شوند ولی آنها جانستانی را کرداری ننگین و زشت نمی دانند. زیرا این کسان جانستانی و خشونت را در کردار پیشوایان خود ستایش می کنند.

پژوهش های تاریخی نشان می دهند که سرفرازان دوران تنها شراره یا تلنگری بوده اند که جنگلی را به آتش کشیده یا کوهی را به ریزش درآورده اند. زمانی یک اخگر، ناخواسته و ناگهان، گسترش می یابد که در جنگلی خشک زبانه بکشد. در تاریخ هم از کسانی یاد شده است که آنها، بدون دوراندیشی، تنها با گستاخی گامی نهاده اند و از پی آیند آن گام جنبش انبوه ستمدیدگان آغاز شده است. از آن پس، نیروی جنبش است که آن گستاخ را با خود می کشد و از او رهبر و قهرمان می سازد.

این پدیده بسان آب بندی است که خیس خورده و لب ریز از آب باشد. با افتادن تنه ی درختی این آب بند( سد) می شکند و آب های پشت آن خروشان به کردار سیلآب روان می شوند . درست است که خروش سیلآب، با افتادن آن درخت، آغاز شده است ولی، از آن پس، سیلآب است که تنه ی آن درخت را با خود می برد نه درخت سیلآب را.

اگر کوروش نیک کردار و نیک اندیش بوده  است، نیکی های او، نشان از فرهنگ و ارزش هایی است که در آن زمان مردم ایران می ستوده اند. کوروش توانسته است، با نمایان ساختن این نیکی ها، مردمان گوناگون را به همزیستی شادمان کند. این است که کوروش در منشورش از رفتار و کرداری سخن می گوید که در بینش مردمان ایران ارجمند بوده اند.

پژوهشگری که، دادگری را در فرمان کوروش بررسی  کند، او فرهنگ و نگرش نیاکان ایران را آشگار می سازد. او در این پژوهش انسان دوستی را ستایش و انسان ستیزی نکوهش می کند. سخن از کسی نیست که کوروش نامیده می شود بلکه سخن از فرهنگی است که در آن “جان انسان” گرامی ترین گوهر هستی بوده است.

چنگیز هم در زمان خودش کسی بوده که قبیله های مغول را برای جهان گیری همساز کرده است. تاخت و تاز و تاراج ” خوان یغما” از ویژگی هایی هستند که مغول ها دوست داشته اند. تصور این که چنگیز هم می توانست مهربان باشد، با نرمی جنگندهای مغول را خوشرفتار سازد، نادرست است.

زیرا مغول ها به خدایانی ترسناک و خشم آور عقیده داشته اند، توانایی خدایان را در خشم آنها می دیده اند، آنها نرمی را نشان ناتوانی می دانسته اند. البته کسانی با چنین ویژگی های بوده اند که  توانستند امیرالمومنین، خلیفه ی بغداد، را سرکوب کنند. زیرا آنها از مجاهدین خلیفه هم سختدل تر و ستمکار تر بوده اند. (پس از آن، که خشم آوران مغول  مسلمان شدند، مسلمانان هم در یاری کردن آنها کوتاهی نکرده اند)

در قرآن هم جهاد، بر ضد کسانی که ایمان نیاورده اند، به همراه خشم و غارت، امر می شود تا شور و شوقی را در دل قبیله های عربستان برانگیزد. این همان تفاوت نگرش جامعه ی قبیله ای عرب و مردمان شهرنشین ایران بوده است. عرب ها با افتخار از خشونت های خود( از پاره کردن شکم ها، ذولفقار خون آلود، جوی خون، شهرهای خاکستر شده و تجاوز به دختران دشمن) شعرها و داستان ها سروده اند که شاید، هنوز هم، از خواندن آنها سرمست بشوند. ولی ایرانیان، از اسطوره های دیگر کسان، برای علی داستان عدالت بافته اند. زیرا ایرانیان می پنداشته اند، هنوز هم می پندارند، که با این دروغ  ها از خشم دشمن کاسته می شود.

البته دلاوران شاهنامه، آنهایی که تنها در اسطوره  هایی بسان جمشید یا فریدون جان گرفته اند، خدایانی هستند که در آرزوهای مردم زندگی می کرده اند. نیکی های این دلاوران آیینه ی ارزش های جامعه بوده است.  چون این خدایان، که ویژگی های انسان نمونه را دارند، از بینش و اندیشه های مردم آفریده  شده اند.

ولی این خدایان با کسانی که مردمان امروز از سرکردگان یا جنگ آوران تاریخ می سازند بسیار تفاوت دارند. زیرا نیاکان ما ویژگی هایی، که مردم دوست داشته اند، به خدایان می داده اند تا شهروندان آن ارزش ها را بپرورانند. ولی  روشنفکران بت تراش از تصویر خودشان، قهرمانانی، با ویژگی های مردم فریب، می سازند تا مردم آنها را دوست بدارند.

آن کس را که در ذهن مردم یا در برگ های تاریخ قهرمان نامیده شده است نوبری تنها نبوده که ناگهان از زمین روییده باشد. اندیشه و کرداری که او را به قهرمانی رسانده است بارها پیش او و بارها پس از او آزمون شده ولی برآیندی نداشته است. آن چه که در زمان و مکان ویژه ای کسی را به قهرمانی یا حکمرانی می رساند تنش های آمیخته با آرزوهای کهنه ای هستند که در درون جامعه انباشته شده اند.

آنگاه که بی دادگری توان مردم را درهم شکند، پیوندهای جامعه در زیر فشار ناپایدار می شوند، جامعه ناگهان با یک لرزش از هم می پاشد. در این هنگام انبوه مردم ناآگاهانه، ترس زده و سازمان نیافته خود را به نیروی سرکوب کننده می چسپاند تا پایمال سرکوب کنندگان نشود. بدیهی است، که در این انبوه ترس زده و ناآگاه، آن کس که به جلو پرتاب شده است قهرمان نامیده می شود. زور قهرمان از مردم ترس زده و بزدل رُشد می کند. آنگاه که نیروی ستمکاران کهنه درهم بشکند، ستمکاران تازه کار، مردم آرزوسوخته را با خشونت به بردباری وادار می کنند.

تا کنون هر قهرمانی که با پشتیبانی مردم به حکمرانی رسیده بر آن مردم ستم رانده است. زیرا مردمی که، از ستمکاری ی حکمرانان به تنگ آمده اند، در آرزوی دلآوری هستند که دیوار ترس آنها را بشکند. آنها هر کس را، که گستاخ باشد، پشتیبانی می کنند و او را قهرمان آرزوهای خود می پندارند. ولی سرکرده ای می تواند ستمگران حاکم را سرکوب کند که او را خشم آورانی ستمکار یاری  کنند.

ستمکاران همیشه بر مردمانی که ستمکاری را زشت نمی دانند حکومت می کنند. به گمان این مردم، قهرمان آزادی بخش کسی است که با خشونت سر از گردن همه ی دشمنان جدا می  سازند. ولی، به کردار، در راه رسیدن به قدرت “دشمن” کسی است که از پیشرفت قهرمان جلوگیری کند و در زمان قدرت “دشمن” کسی است که از فرمان قهرمان سرپیچی کند

اشتراک گذاری

پاسخی بگذارید

Translate »