گنگ دژ يا گرينويچ ؟!

كنون بشنو از گنگ دژ داستان        بدين داستان باش هم داستان

                                                                                             (فردوسی توسی ) [1]

    کلیسای کاتولیک همه ی آینهای مهری را از آن خود کرد ، زاد روز ایزد مهر را بنام زاد روز عیسای مسیح شناساند،  سرو آزاده ی ایرانی که نماد آزادگی و والامندی در فرهنگ ایران بود را درخت کریسمس نام داد،  آراستن درخت سرو با رشته های سیمین و زرین به نشان ماه و خورشید که از آیین های مهری بود را ویژه جشن کریسمس کرد،  جامه ی سیاه که نشان کلاغ در نخستن گامه ی رسایی در آیین مهری بود را  بر تن کشیشان پوشاند، جامه سرخ که نشان دو مهربان خورآیی و خوربری بهنگام برآمدن و فرو نشستن خورشید و نماد خرد خداوندی بود را بر تن کاردینال ها کرد،  هفتمین گامه از هفت گامه ی رسایی در آیین مهری که پیر خور آباد  [خور به چم خورشید و خورآباد به چم نیایشگاه خورشید] بود را به فرنشین کلیسا بخشید و او را پاپ[ پدر پدران] نام داد... (برای آگاهی بیشتر نگاه کنید به روزیکم مهرماه در همین گاهشمار و نوشتاری با نام آیا کریسمس همان یلداست؟ نوشته ی هومرآبرامیان در همین تارنما )

    از چنبر پیمان در آیین مهری انگشتری ساختند و آن را بر انگشت زنان و شوهران کردند، کاری که امروزه همه ی مردم جهان می کنند بی آنکه بدانند آرش آن چیست و  خاستگاه این آیین کجاست...

     امروزه همه ی مردم جهان در جشن زاد روز خود، به شمار سالهای زندگی سپندار  می افروزند و با یک پف همه را خاموش می کنند بی آنکه بدانند که آتش نماد زندگی و خاموش کردن آن در جشن زاد روز، نشان مرگ و پایان زندگی است!..

     اروس و داماد در جشن زناشویی برابر آیین های ایرانی جامه های سپید و سیاه می پوشند بی آنکه بدانند که اروس با رنگ سپید و داماد با رنگ سیاه چه پیامی به یکدیگر می دهند و  برابر کدامین پیام و کدامین آیین با هم پیمان می بندند...

     پرگاره ی نمیروز[خط نصف النهار] که جای درستش ایران بود را نیز  از راه زورآوری از ایران بر داشتند و به گرینویج در هشت کیلومتری لندن بردند ...

       در این نوشتار  نگاهی گذرا به گنگ دژ  خواهیم داشت تا بدانیم که دست زورآوران و بهره کشان با ما مردمایران چه کرده اند و هاه... چه می کنند.

   پرگاره ی نیمروز  و چرخگاه 90 درجه تا چندين سال پيش هميشه در ايران بوده است. اين چرخگاه و بخش بندی نيم كره شمالی به هفت کشور ،  در نوشته های مسالك و ممالك ، نخشه های كهن ، صور اقاليم، صورت الارض، تحفه الافاق و درونِ اسطرلابهای كهنِ دانشمندان ما  به روشنی دیده می شود. گنگ دژِ كهن ، برابر درازای 90 درجه زمين يا پرگاره ی نیمروز  است .

 

ابو ریحان بيرونی در  رویه ی 193 التفهيم، به کوشش جلال الدین همایی چاپ نشر هما

آورده است :

    « قبه الارض چيست :

         معنی او ميانگاه طول است ميان مشرق و مغرب به ربع مسكون اندر . و گاهگاه گويند كه او را عرض نيست ، تا بر خط استوا شود . و ندانم كه اين رای پارسيان است يا آنِ ديگران .كه كتابهای يونانيان از ياد او خالی اند.»

 

و در  رویه 260 تحقیق ما للهند ، که  در رویه ی 66 المدخل الي علم احكام النجوم ابونصر به كوشش اخوان زنجانی هم آمده است می نویسد:

      « نيمه آبادانی در طول، بالایِ خط استوا نزد منجمين به قبه الارض معروف است و دايره بزرگی كه از آن بر قطب ميگذرد نصف النهار قبه ناميده می شود و هرگاه زمين بشكل طبيعی خود باشد هيچ جايی استحقاق چنين نامی را ندارد مگر آنكه آنجايگاه از شرق و غرب دارای دوری برابر  باشد. »

و در رویه ی 16 از تحديد نهايات الاماكن ، برگردان احمد آرام ، چاپ دانشگاه ، 1352 می نویسد:

      « برای دست يافتن به آنچه می خواستم از بخشيدن مال و جاه دريغ نورزيدم.  نيمكره یی به قطر ده ذراع( اَرَش ) ساختم تا بر روی آن طولها و عرض ها را از روی مسافات بيرون آورم . »

و در رویه های 109 و 110 از همان نبیگ  می نویسد:

        « و اكنون نخست می گويم: آبادانی زمين، از جهت سياست و گسترش فرمانروايی ، به  هفت پاره گرد برابر تقسيم شده، بدان گونه كه شش دايره برابر دايره هفتم برابر آنها را در ميان می گيرد. و سبب اين گونه بخش كردن آن است كه پادشاهان بزرگ در ايرانشهر جايگاه داشتند كه عراق و فارس  و جبال خراسان است . و از ايشان بعضی در آغاز روزگار و پيش از آنكه مردمان در همه جا پراكنده شده باشند، بر همه  اين كشور ها چيره شده بودند ، و ناگزير بايستی در ميانه جای گيرند تا رسيدن به كامها برای ايشان هموار شود و آنچه كه می خواستند به چنگ بياورند آسان در درسترس داشته باشند... و هريك از اين قسمتهای (هفتگانه) را كشور ناميدند، و اين كلمه از كلمه كش (خط) فارسی برآمده است، و تو گويی كه اين نامگذاری اشاره به آن است كه اين كشور ها چنان از يكديگر جدا شده اند كه نگاشته را خطهايی ( كشه هايی)  از يكديگر جدا ميكند»

سيد جلال الدين تهرانی در  رویه 177 از  گاهنامه 1311 ، چاپ مجلس شورایملی نوشته است :

     « ابو مشعر از زيج شاه استفاده كرده است و خود در مولفاتش اشاره بدان نموده است و ابو ريحان در تحقيق ماللهند مينويسد كه ابو مشعر اوساط را در زيج خود بر دايره نصف النهار قصر گنگ دژ نهاده است.»

گنگ دژ

    ذبيح بهروز در رویه ی 41 ايران كوده شماره 1 تقويم و تاريخ در ايران ، چاپ بانك ملی سال 1331 می نیوسد : 

       « دايره نيمروز يا نصف النهار رصدهای قديم ايران از سيستان كه آن را به همين مناسبت نيمروز هم می گفتند می گذشته است . نام خود رصد خانه را ( جاودان كث) يا بهشت كنگ دژ يا قبه الارض نوشته اند . زاول به معنی ظهر و مزوله كه ساعت آفتابی باشد از كلمه زاول است . زاول و زابل يك واژه است .

       اين دیدگاه در عرض 5/33 درجه در میان دو کرانه ی خاوری و باختری  خشكی جهان جا گرفته است . انگیزه ی گزینش اين نقطه برای رصد خانه اين است كه هر گاه در نيمروز ظهر است همه جای جهان باستان روز است يا پيش از ظهر يا پس از ظهر. اين كه عرض رصد خانه را 5/33 درجه گرفته بودند برای اين بود كه تا عرض 67 درجه شمالی روی  كره زمين قابل آبادانی است و برای اين كه رصد خانه درست در وسط آبادانی جهان قرار گيرد اين عرض را برای رصدخانه در نظر گرفته بودند .

در  رویه  128  از  بُن دَهِش فرنبغ دادگی ، به کوشش مهرداد بهار ، چاپ توس ، 1369 می خوانیم:

    «... در کشور خونیرس بس جای است که در این بد زمانگی و نبرد سختِ پتیاره، به افسون مینویی گذر آن بسته است ، که پناهگاه های خونیرس خوانده شود، بمانند آن کشورهای دیگر، چون گنگ دژ (و زمین سوکستان و دشت پیشانسه و رود ناوتاز و ایرانویج و ور جمکرد و کشمیر اندرونی...  كنگ دژ به ناحيت خراسان ، بر زبر دريای فراخكرد است. »

و در برگ 138 در بُن دَهِش  آمده است :

        « كَنگ دژ را گويد كه دارای دست و پای، افراشته درفش، همیشه گردان بر سر دیوان بود ، کیخسرو آن را به زمین نشاند.  او راهفت ديوار است : زرين ، سيمين ، پولادين ، برنجين ، آهنين ، كاسگين(لاژورد). او را هفت سد فرسنگ راسته در میان است و پانزده دروازه بدو است که از دروازه تا دروازه به گردونه ی اسبی و روز بهاری ، به پانزده روزشاید شدن »

پیر شهنامه گوی توس در باره ی گنگ دژ می گوید :

                            كنون برگشایم درِ داستان

                                                      سُخن های شایسته ی باستان

                             یَکی داستان گویمت بس شگفت

                                                    که اندیشه از وی توان بر گرفت

                             ز کَنگِ سیاوخش گویم سُخَن

                                                         اُ زان شهر و آن داستان کُهَن

                             بر او آفَرین کاو جهان آفَرید

                                                                 اَبا آشکار و نهان آفَرید

                             چو گیتی تَهی ماند از راستان

                                                        تو ایدر به بودن مزن داستان

                              کُجا آن سر و تاج شاهنشهان؟

                                                        کُجا آن دل آور گرامی مهان؟

                             کُجا آن بزرگان با تاج و تخت؟

                                                          کُجا آن نیاگانِ پیروز بخت؟

                             کُجا آن هشیوار و دانندگان؟

                                                       همان رنج بر دار خوانندگان !

                             کُجا آن بتانِ پُر از ناز و شرم؟

                                                      سُخَن گفتنِ خوب و آوای نرم

                             کُجا آن که سودی سرش را به اَبر؟

                                                     کُجا آنکه بودی شکارش هَژَبر؟

                             ز خاکیم و باید شدن سوی خاک

                                              همه جای ترس است و تیمار و باک

                             تو رفتی و گیتی بمانَد دراز

                                                             کجا آشکارا بدانی ش راز؟

                             تو چنگ فزونی زدی در جهان

                                                          گذشتند از تو بسی همرهان

                             چو شد سال بر شست و شش چاره جوی

                                                        ز بیشی و از رنج بر تاب روی

                             نباشی بر این نیز هم داستان

                                                          یَکی بشنو از نامه ی باستان

                             چو زان نامداران جهان شد تَهی

                                                            تو تاج فزونی چرا بر نَهی ؟

                              از ایشان جهان یکسر آباد بود

                                                     بدان گه که اندر جهان داد بود

                             چه برداشتند از جهان فراخ؟

                                                  از آن گنج و ایوان و آن تاج و کاخ

                             کنون بشنو از کَنگ دژ  داستان

                                                      بدین داستان باش هم داستان

                             كه چون گنگ دژ در جهان جای نيست

                                                  بر آن  سان زمينی دلارای نيست

                             كه آن را سياوَش بر آورده بود

                                                          بسی اندرو رنج ها برده بود

                             به يك ماه زان  روی دريای چين(1)

                                                که بی نام گشت آن زمان این زَمین

                             بيابان ببايد، چو دريا گذشت

                                                       ببينی يَكی پهن بی آب،  دشت

                             چو زين بگذری، بينی آباد شهر

                                                     كزان شهرها بر توان داشت بهر

                             اُ زان پس يَكی كوه بينی بلند

                                                    كه بالای او برتر از چون و چند

                             مر اين كوه  را گنگ دژ در ميان

                                                      بدان كَ ت ز دانش نياید زيان

                             چو فرسنگ سد گِرد بر گِرد كوه

                                                        ز بالای او چَشم گردد ستوه

                              ز هر سو که پويی بدو راه نيست

                                                   همه گِرد بر گِرد او بر، يَكی ست

                             بدين گونه سی و دو  فرسنگ تنگ

                                                ازين  رو ی  و آن روی ديوار سنگ

                             بر اين چند  فرسنگ اگر پنج مرد

                                                       بباشد به  رَه از پی ی كار كرد

                             نبیند  بر ايشان  گذر  سد هَزار

                                                  زره  دار  و بَر گستوانوَر(2)  سوار

                             كز اين بگذری شهر بينی فراخ

                                                   همه گلشن و باغ و میدان و كاخ

                             همه شهر گرمابه و رود و جوی

                                                    به هر برزنی رامش و رنگ وبوی

                             همه کوه، نخجیر و آهو به دشت

                                                    چو این شهر بینی نباید گذشت

                             تذروان و تاووس و کبکِ دری

                                                            بیابی چو بر کوهها بگذری

                             نه گرماش گرم و نه سرماش سرد

                                                    همه جای شادی و آرام و خَورد

                             نه بینی در آن شهر بیمار کس

                                                یَکی بوستان از بهشت است و بس

                             همه آبها روشن و خوش گوار

                                                        همیشه بَر وبوم او چون بهار

                            درازی و پهناش سی بار سی

                                                              بُوَد گر بپیمایدش پارسی

                            یک ونیم فرسنگ بالای کوه

                                                        که از رفتنش مرد گردد ستوه

                             اُ زان روی ، هامونی آید پدید

                                                      کزان خوبتر جای گه کس ندید

                             برفتَ ش سیاوخش و آن را بدید

                                                        مر آن را ز توران زمین برگُزید

                             تن خویش را نام بردار کرد

                                                           فزونی ز یَک نیزه دیوار کرد

                             ز سنگ و زگچ ساخته، از رُخام(3)

                                                      اُ زان گوهری کَ ش ندانیم نام

                             ز سَد رَش فزون است بالای اوی

                                                همان سی و پنج است پهنای او ی

                             نیاید بدو منجَنیک و نه تیر

                                                              بباید ترا دیدن آن ناگُزیر

                             که آن را کسی تا نبیند به چشم

                                                     تو گویی ز گوینده آید به خشم

                             ز تیغ ش دو فرسنگ تا بوم خاک

                                                      همه گِرد بر گِرد خاکش مَغاک

                             نبیند زَمین دیده بر تیغِ کوه

                                                     هم از بر شدن مُرغ گردد ستوه

                             بسی رنج برد اندر آن جای گاه

                                                            ز بهر بزرگی و تخت و کلاه

                             به پا کرد جایی چُنان دل گشای

                                               یَکی شارسان(4) اندر آن خوب جای

                             بدو کاخ  میدان و ایوان بساخت

                                                     درختان بسیارَش اندر نشاخت

                             بسازید جایی چنان چون بهشت

                                                  گل و سنبل و نرگس و لاله کِشت

                             چو هر چش ببایست بر ساختند

                                                            چه آباد کاخی بر افراختند

                             چنان بُد که روزی سیاوخش راد

                                                         خود و گُرد پیران  ویسه نژاد

                             خوش و خرّم و خوب و آراسته

                                                     به هرجای گنجی پر از خواسته

                             پسندیه بُد جای شاهنشهان

                                                              زکاخ بزرگان و جای مهان

------------------------------

ابونصر حسن بن علی منجم قمی، اختر شناس ایرانی در رویه های 15-16 المدخل فی احکام‌النجوم والطوالع فارسی چاپ انتشارات علمی فرهنگی می نویسد:

     « از آنجا [ يا از خط استوا ] چهار يكی افرازين آباذانست و آنجا مسكن و بلدان است و اقليم ها است .»

     « و عرض عمران از ميان ابتدای  خط استوا تا بجهت شمال مقدار شصت و شش درجه است از فلك و خمس و سدس درجه كه سه هزار و هفتصد و شصت ميل(1) بود  و  هر درجه یی از فلك پنجاه و شش ميل بوذ و دو ثلث ميل ...

      از زمين آن جايگاه كی مسكون است از خط استوا اندر ناحيت شمال ، شصت و سه درجه ، كی مقسوم ور هفت . و هر قسمی از آنجا اقليمی است . طول هر اقليمی ابتدا از مشرق تا باقصی ناحيت مغرب بوذ و حد دريا ، و عرضش ور شمال همی روذ بدرجات معلوم . » 

 ابو نصر قمی عرضِ عمرانِ زمين را 66:22 دقيقه گرفته است . اما عرضِ مسكونِ  هفت اقليم را برابر 63 درجه نوشته است .

ذبیح بهروز ميان  67 را 5/33 گرفته است و آنرا با زاول و زابل يك نموده است . ولی می بايست پهنای 63 درجه را برای پايه كار می گرفت كه بر پايان  اقليم چهارم استوار می گردد و ميان کشور چهارم قبه الارض است .

 در پهنای قبه الارض كه ميان هفت کشور  و ميان کشور چهارم می شود ، بلندی روز كه يكی از پايه های كارِ بخشبندی سرزمین ها بود ، بر پایه ی نوشته ابو نصر قمی در برگ 27 برابر 14:30 و پهنای آن را برابر 36:15  گرفته است . ( زمانِ 14:30 برای بلند ترين روز بر پهنای نزديك 37 درجه استوار می گردد).

در برگ 27 از نوشته ابو نصر آمده است :

      «  و مطالع اندر وسط اقليم الرابع آنجا كي عرض از خط استوا سي وشش درجه و پانزده دقيقه و درازی روز آنجا چهارده ساعت و نيم بوذ ...»

در برگ 20 آمده :

      « و دليل اين اقليم (چهارم) ور مذهب پارسيان شمس است ...»

در  رویه 94 از همان نبیگ می نویسد:

       « ياذ كنم اينجا طالع شهر ها و دليل برجها بان :... آلاسد : ويرا تركستان تا نهايت عمران ( از ) ترك و سغد و نيشابور و  ايران شهر و طوس و بارود .»

     پس شير و خورشيد به ايرانشهر و کشور چهارم وابسته بوده و برگزيدن شير و خورشيد هم بر پرچم ايران بر همان پايه است.

ذبيح بهروز در رویه ی 74  از تقويم وتاريخ در ايران می نویسد :

« تاريخ ميلادی از قرن دهم ميلادی به بعد معمول گرديده است و برای اهميت موضوع بايد تحقيق شود كه چه حادثه یی روی داده كه پس از گذشتن چنين مدت طولانی كليسا بفكر وضع يا استعمال تاريخ ميلادی افتاده است .»

Copyright © دانشگاه جهانی کورش بزرگ